Karczoch – właściwości, na co pomaga, tabletki

Karczoch zwyczajny bywa nazywany najstarszym warzywem świata¹. W krajach śródziemnomorskich od stuleci gości na talerzach, ale to jego właściwości zdrowotne sprawiły, że obecnie cieszy się zainteresowaniem osób dbających o zdrowie. Czym dokładnie jest, na co pomaga i w jakiej formie warto po niego sięgnąć? Wyjaśniamy.

Co to jest karczoch, jak wygląda i smakuje?

Karczoch zwyczajny (Cynara scolymus) to wieloletnia roślina z rodziny astrowatych, która pochodzi z basenu Morza Śródziemnego¹. Obecnie jest uprawiana głównie we Włoszech, Egipcie i Hiszpanii¹. W Polsce pojawiła się już w XVII wieku².

Jak wygląda karczoch? Roślina osiąga 1,2–2 m wysokości, ma masywną łodygę i długie, srebrzystozielone liście¹˒². Najbardziej charakterystyczne są jednak koszyczki kwiatowe – mięsiste, zielonofioletowe pąki o średnicy nawet do 25 cm, okryte zachodzącymi na siebie łuskami¹. Bardzo łatwo je rozpoznać na straganach z warzywami.

Jak smakuje karczoch? Część jadalna – tzw. „serce” – ma lekko gorzkawy, ziemisty smak z orzechową nutą¹. Za delikatną goryczkę odpowiadają seskwiterpeny, m.in. cynaropikryna³. Młode pąki bywają jadane nawet na surowo, z oliwą, a starsze wymagają obróbki termicznej¹.

Czy wiesz, że… pierwsze wzmianki o właściwościach karczocha pochodzą z notatek Teofrasta, ucznia Arystotelesa, z IV wieku p.n.e.¹?

Jakie właściwości ma karczoch i na czym polega jego działanie?

Karczoch zawdzięcza swoje właściwości bogatemu profilowi związków biologicznie czynnych. Najważniejszymi są:

• polifenole – w tym kwas chlorogenowy i cynaryna (kwas 1,5-dikawoilochinowy), a także flawonoidy: luteolina i apigenina¹˒²˒³;
• seskwiterpeny – głównie cynaropikryna, odpowiedzialna m.in. za gorzki smak³;
• inulina – polisacharyd o właściwościach prebiotycznych, którego w suchej masie może być nawet do 36%¹;
• witaminy (C, z grupy B, kwas foliowy) i składniki mineralne (potas, magnez, wapń, żelazo)¹˒².

Najbogatszym źródłem substancji aktywnych są liście karczocha, a nie sama jadalna główka. To w nich znajduje się najwięcej luteoliny i cynaryny.

Substancje, które zawierają liście karczocha, mają wielokierunkowe właściwości:

• wyciągi z liści wspierają funkcje wątroby¹˒²;
• wspomagają wydzielanie żółci, co wspiera trawienie tłuszczów²˒³;
• pomagają utrzymywać prawidłowy poziom lipidów we krwi³.

Poza tym karczoch wspiera trawienie i prawidłową pracę jelit.

Z tego względu liście karczocha (Cynarae folium) stanowią surowiec zielarski wykorzystywany w zielarstwie i suplementacji¹˒².

Sprawdź też:

• Kurkuma (ostryż długi) – właściwości, zastosowanie, suplementacja
• Ostrokrzew paragwajski – co to jest, właściwości, działanie i zastosowanie
• Cykoria – właściwości, na co pomaga, inulina i błonnik
• Jakie tabletki na wątrobę?
• Oczyszczanie wątroby – czy warto stosować detoks?
• Regeneracja wątroby – ile trwa?
• Jak odtłuścić wątrobę?
• Co jest dobre na wątrobę?
• Badanie wątroby – jak sprawdzić, czy moja wątroba jest zdrowa?
• Dieta na wątrobę – co jeść, a czego unikać, by wesprzeć zdrowie wątroby?
• Jak umiarkowana aktywność fizyczna wspiera pracę wątroby?

Na co pomaga karczoch i w jakich sytuacjach jest najczęściej stosowany?

Karczoch tradycyjnie kojarzony jest ze wsparciem wątroby i układu pokarmowego³.

Zgodnie z oświadczeniami zdrowotnymi EFSA dla składników roślinnych, ekstrakt z liści karczocha⁴:

• wspiera procesy detoksykacji przebiegające w wątrobie;
• przyczynia się do utrzymania właściwej masy ciała.

Wyciąg z liści karczocha jest również często spożywany przez osoby, które dbają o³:

• prawidłowe trawienie;
• optymalny poziom lipidów we krwi;
• zdrowie wątroby.

Wyciąg z karczocha – czym różni się ekstrakt od świeżego warzywa?

Choć karczoch w kuchni jest cennym dodatkiem do diety, świeże warzywo używane do przygotowywania posiłków i ekstrakt z liści to dwa różne produkty.

• Świeży karczoch (tzw. serce) to wartościowy składnik zdrowo zbilansowanej diety. Zawiera m.in. inulinę, błonnik, witaminy czy składniki mineralne, a także umiarkowane ilości polifenoli – ok. 96 mg w 100 g surowca¹.
• Wyciąg z liści karczocha to skoncentrowany surowiec roślinny, otrzymywany metodą ekstrakcji etanolowej lub wodnej. Zawiera wielokrotnie wyższe stężenia składników aktywnych¹˒². Chodzi przede wszystkim o luteolinę, której właściwości są bardzo istotne¹.

Dlatego w praktyce dieta bogata w karczochy nie jest tym samym co spożywanie wyciągu z liści tego warzywa³.

Czy karczoch wpływa na poziom cholesterolu?

Wpływ liści karczocha na profil lipidowy jest dobrze udokumentowany. Tę zależność weryfikowano w kilku badaniach³.

Za to działanie odpowiadają zawarte w ekstrakcie luteolina i kwas chlorogenowy, bo wspierają hamowanie aktywności reduktazy HMG-CoA – enzymu odgrywającego ważną rolę w syntezie cholesterolu w wątrobie³.

Ważne jednak, by oddzielić oczekiwania od rzeczywistości. Skala efektu różni się między badaniami i zależy m.in. od porcji ekstraktu i czasu suplementacji, a także od stanu zdrowia danej osoby³. Spożywanie karczocha może być wsparciem działań prozdrowotnych – obok diety, ruchu i kontroli masy ciała.

Czy karczochy wspierają odchudzanie?

Karczoch sam w sobie nie jest „środkiem na odchudzanie”. Jednak zawarte w nim substancje aktywne mogą wspierać działania ukierunkowane na utrzymanie prawidłowej masy ciała.

Zgodnie z danymi EFSA⁴, ekstrakt z liści karczocha przyczynia się do utrzymania właściwej masy ciała. Dodatkowo karczoch jest warzywem niskokalorycznym (ok. 47–57 kcal/100 g)², a inulina działa jak rozpuszczalny błonnik – wspiera uczucie sytości i prawidłową pracę jelit².

W jakich formach występuje karczoch jako suplement diety?

Karczoch jako suplement i surowiec zielarski – Cynarae folium² – jest dostępny w kilku formach. Są to przede wszystkim:

• tabletki i kapsułki – zawierają standaryzowany ekstrakt z liści, czyli określoną, powtarzalną zawartość substancji czynnych;
• płynne preparaty (krople, soki, syropy) – składniki aktywne mogą szybciej się wchłonąć, ale ich gorzkawy smak bywa trudny do zaakceptowania;
• ziele karczocha w formie ziół do zaparzania – tradycyjna forma stosowana w zielarstwie, jednak przygotowanie naparu wymaga czasu, jego smak jest trudny do zaakceptowania.

Najczęściej wybieraną formą są „karczochy” w tabletkach – z uwagi na wygodę stosowania i powtarzalność składu.

Dla kogo karczoch w tabletkach i kiedy warto go stosować?

Karczoch w tabletkach może być rozważany do stosowania przez osoby, które:

• chcą wesprzeć codzienne funkcjonowanie wątroby – np. przy diecie bogatej w tłuszcze czy nadwadze;
• chcą wspomóc prawidłowe trawienie – np. mają skłonności do pojawiania się uczucia pełności i ciężkości po tłustym posiłku;
• pracują nad utrzymaniem prawidłowej masy ciała.

Ważne! Suplementy diety nie zastępują zróżnicowanej diety i zdrowego trybu życia, a przed ich spożyciem warto skonsultować ją z lekarzem lub farmaceutą. Karczoch może bowiem wpływać na wydzielanie żółci i nie jest zalecany m.in. przy niedrożności dróg żółciowych czy kamicy żółciowej².

Sprawdź też:

• Co lubi wątroba? 7 produktów wspierających wątrobę
• Jakie produkty spożywcze obciążają wątrobę?
• Przeciążona wątroba – jak się objawia i jak jej pomóc?
• Problemy z wątrobą – na co zwrócić uwagę?
• Jaki jest związek między indeksem glikemicznym a odchudzaniem?
• Jak schudnąć z brzucha? Jak wygląda bezpieczne odchudzanie po 40.?
• Detoks organizmu – na czym polega i jak go zrobić?

FAQ – często zadawane pytania o karczocha zwyczajnego

Czy tabletki z karczocha odchudzają?

Tabletki z karczochem nie są środkiem odchudzającym. Zgodnie z oświadczeniem zdrowotnym⁴ ekstrakt z liści karczocha przyczynia się do utrzymania właściwej masy ciała i może wspierać metabolizm tłuszczów¹. Dlatego jego spożycie może być wsparciem przy prowadzeniu zbilansowanej diety z zachowaniem ujemnego bilansu kalorycznego i aktywności fizycznej.

Co lepsze na wątrobę – karczoch czy ostropest?

Trudno wskazać jednoznacznie „lepszy” surowiec – karczoch i ostropest plamisty mają inne właściwości i często spożywa się je równolegle.

Tabletki z karczochem a cholesterol – czy karczoch wpływa na poziom lipidów we krwi?

Karczoch wspiera utrzymanie prawidłowego poziomu lipidów we krwi. Należy podkreślić, że suplementacja nie zastępuje leczenia farmakologicznego ani zaleceń lekarza.