Ostrokrzew paragwajski – co to jest, właściwości, działanie i zastosowanie

Ostrokrzew paragwajski jest rośliną znaną pod nazwą łacińską Ilex paraguariensis. Z jej liści i gałązek przygotowuje się yerba mate. Dowiedz się, czym jest ostrokrzew paragwajski, jakie składniki zawiera i jakie ma zastosowanie w diecie oraz w suplementach.

Podsumowanie artykułu: Ostrokrzew paragwajski (Ilex paraguariensis) to wiecznie zielony krzew lub drzewo pochodzące z subtropikalnych obszarów Ameryki Południowej – naturalnie występuje przede wszystkim w Brazylii, Argentynie, Paragwaju i Urugwaju. Jego popularność wynika głównie z obecności kofeiny, polifenoli i saponin. Najczęściej spożywa się go w postaci naparu z liści i gałązek, nazywanego yerba mate. Ze względu na zawartość kofeiny bywa wybierany jako alternatywa dla kawy. Ostrokrzew paragwajski jest dostępny nie tylko w formie suszu i naparu, ale również jako ekstrakt wykorzystywany w suplementach diety. Ekstrakt z liści ostrokrzewu paragwajskiego wspiera utrzymanie prawidłowej masy ciała i sprzyja rozpadowi lipidów.

Z tego artykułu dowiesz się, że:

• ostrokrzew paragwajski to roślina znana pod nazwą łacińską Ilex paraguariensis, pochodząca z Ameryki Południowej;
• yerba mate nie jest nazwą rośliny, lecz naparu przygotowywanego z liści i gałązek ostrokrzewu paragwajskiego;
• do najczęściej wymienianych składników ostrokrzewu paragwajskiego należą kofeina, polifenole i saponiny;
• ostrokrzew paragwajski jest dostępny nie tylko w formie naparu, ale również ekstrakt z tej rośliny może być składnikiem suplementów diety.

Czym jest ostrokrzew paragwajski i skąd pochodzi?

Ostrokrzew paragwajski (Ilex paraguariensis A. St.-Hil.) to wiecznie zielony krzew lub drzewo z rodziny ostrokrzewowatych (Aquifoliaceae)¹. Pochodzi z subtropikalnych obszarów Ameryki Południowej i naturalnie występuje przede wszystkim w Brazylii, Argentynie, Paragwaju i Urugwaju¹˒². Pozyskiwany z niego surowiec, czyli liść (Mate folium), figuruje w Farmakopei Europejskiej ¹˒².

Pamiętaj, aby nie mylić pojęć! Ilex paraguariensis to nazwa rośliny, a yerba mate to napar przygotowywany z jej liści i gałązek².

Jak wygląda ostrokrzew paragwajski?

Ostrokrzew paragwajski w naturze osiąga od 8 do 18 m wysokości¹. Ma skórzaste, odwrotnie jajowate liście o długości ok. 8 cm, z zaokrąglonym wierzchołkiem i karbowano-ząbkowanym brzegiem¹. Wytwarza drobne, białe kwiaty zbudowane z czterech płatków, a jego owocem jest niewielka, czerwona jagoda o średnicy 5–8 mm¹.

Sprawdź też:

• Kurkuma (ostryż długi) – właściwości, zastosowanie, suplementacja
• Jakie tabletki na wątrobę?
• Oczyszczanie wątroby – czy warto stosować detoks?
• Regeneracja wątroby – ile trwa?
• Jak odtłuścić wątrobę?
• Co jest dobre na wątrobę?
• Badanie wątroby – jak sprawdzić, czy moja wątroba jest zdrowa?
• Dieta na wątrobę – co jeść, a czego unikać, by wesprzeć zdrowie wątroby?
• Jak umiarkowana aktywność fizyczna wspiera pracę wątroby?

Jakie składniki zawiera ostrokrzew paragwajski i z czego wynikają jego właściwości?

Liście ostrokrzewu zawierają bogaty zestaw związków aktywnych. Najczęściej wymienia się trzy grupy:

• alkaloidy purynowe – przede wszystkim kofeinę (1–2% suchej masy), a także teobrominę i śladowe ilości teofiliny¹;
• polifenole – głównie kwas chlorogenowy i kwasy dikawoilochinowe, którym towarzyszą skondensowane katechiny oraz flawonoidy (kwercetyna, kemferol, rutozyd)¹;
• saponiny triterpenoidowe – tzw. matesaponiny, współodpowiedzialne za charakterystyczny, lekko gorzkawy smak naparu¹˒³.

Oprócz nich liście dostarczają niewielkich ilości witamin (C oraz z grupy B) i składników mineralnych, takich jak potas, magnez, wapń czy żelazo¹.

To właśnie ten skład decyduje o tym, że ostrokrzew paragwajski jest składnikiem diety cenionym przez wiele osób ².

Jaki związek ma ostrokrzew paragwajski z yerba mate?

Yerba mate to nie nazwa rośliny, lecz napar przygotowywany z wysuszonych liści i gałązek ostrokrzewu paragwajskiego². Samo określenie wywodzi się z języków hiszpańskiego i keczua, a dosłownie oznacza „zioło z tykwy”. Nawiązuje do charakterystycznego naczynia, w którym tradycyjnie się go pija³.

Co to jest yerba mate, jak działa i co daje jej picie?

Yerba mate to jeden z najpopularniejszych naparów w Ameryce Południowej. Może być pity na gorąco (mate, chimarrão) lub na zimno (tereré)³. Przygotowuje się go, zalewając susz z listków i gałązek ostrokrzewu paragwajskiego wodą o temperaturze ok. 70–80°C. Naczynie napełnia się surowcem zwykle do połowy lub trzech czwartych objętości, a wrzątek można dolewać kilkukrotnie¹˒³.

Najczęściej kojarzony z yerba mate jest efekt pobudzający, który wspiera kofeina¹. Łączy się ona z receptorami adenozynowymi i wspomaga pobudzenie ośrodkowego układu nerwowego¹. Porcja klasycznego naparu (ok. 150 ml) dostarcza średnio ok. 78 mg kofeiny – to ilość zbliżona do tej w filiżance kawy (ok. 85 mg)¹.

Trzeba jednak pamiętać, że tradycyjnie yerba mate pije się w znacznie większych ilościach, więc łączna porcja kofeiny może być wyższa¹. W tradycji stosowania naparu z liści ostrokrzewu bywał on spożywany przez osoby w stanach zmęczenia fizycznego i psychicznego oraz osłabienia².

Jakie zastosowanie ma ostrokrzew paragwajski w diecie i produktach?

Na co dzień ostrokrzew paragwajski można spotkać w kilku postaciach. Są to:

• susz do przygotowania naparu – klasyczna yerba mate;
• gotowe napoje, w tym energetyczne, z dodatkiem wyciągu z liści²;
• ekstrakt standaryzowany – skoncentrowany wyciąg stosowany w suplementach diety².

Warto przy tym rozróżnić napar od ekstraktu. Ten pierwszy to napój przygotowywany domowym sposobem, natomiast ekstrakt standaryzowany to wyciąg o powtarzalnej, określonej zawartości składników, który trafia np. do kapsułek czy tabletek².

Napar znany jest z działania pobudzającego, natomiast w suplementach diety ekstrakt z liści ostrokrzewu paragwajskiego przyczynia się do utrzymania prawidłowej masy ciała oraz sprzyja rozpadowi lipidów⁴.

Kiedy warto zachować ostrożność przy stosowaniu ostrokrzewu paragwajskiego?

Ponieważ ostrokrzew paragwajski jest źródłem kofeiny, jego spożycie warto kontrolować – zwłaszcza jeśli tego samego dnia sięga się także po kawę czy inne napoje pobudzające. EFSA wskazuje, że bezpieczną ilością kofeiny do spożycia w ciągu dnia jest do 400 mg, w tym maksymalnie 200 mg w jednej porcji⁵.

Większą ostrożność powinny zachować osoby wrażliwe na tę substancję. Kofeina przenika również do mleka matki, dlatego w okresie ciąży i karmienia piersią zaleca się rozwagę i konsultację z lekarzem². Warto też wiedzieć, że ta substancja może wchodzić w interakcje z niektórymi lekami². W razie wątpliwości – szczególnie gdy przyjmuje się leki na stałe – najlepiej porozmawiać z lekarzem lub farmaceutą.

Sprawdź też:

• Co lubi wątroba? 7 produktów wspierających wątrobę
• Jakie produkty spożywcze obciążają wątrobę?
• Przeciążona wątroba – jak się objawia i jak jej pomóc?
• Problemy z wątrobą – na co zwrócić uwagę?
• Jaki jest związek między indeksem glikemicznym a odchudzaniem?
• Jak schudnąć z brzucha? Jak wygląda bezpieczne odchudzanie po 40.?
• Detoks organizmu – na czym polega i jak go zrobić?

FAQ – najczęstsze pytania o ostrokrzew paragwajski i yerba mate

Czy ostrokrzew paragwajski i yerba mate to to samo?

Nie. Ostrokrzew paragwajski to roślina (Ilex paraguariensis), a yerba mate to napar przygotowywany z jej liści i gałązek.

Czy yerba mate zawiera kofeinę?

Tak. Yerba mate, czyli napar z ostrokrzewu paragwajskiego, zawiera kofeinę.

Czy ostrokrzew paragwajski oddziałuje na masę ciała?

Ekstrakt z liści ostrokrzewu paragwajskiego przyczynia się do utrzymania prawidłowej masy ciała⁴. Ekstrakt z liści ostrokrzewu paragwajskiego sprzyja rozpadowi lipidów⁴.

Redakcja Hepatil